Serbest Fırka nasıl kapatıldı

fethiokyar-izmir-bwAtatürk’ün tam desteği, hem de bir hayli zorlamasıyla kurulmuştu. Faaliyete geçtiğinin üçüncü ayında parti kurucularının kendi kararlarıyla ve önceden Cumhur Başkanı’nın onayı alınarak kapatıldı. Yıl 1930’du.

Atatürk genç cumhuriyetin bu ikinci denemesinin arkasındaydı ama Başvekil İsmet Paşa böyle bir denemeyi vakitsiz bulduğunu ve akamete uğraması için elinden geleni esirgemeyeceğini açıkça belli etmişti.

SF çok kısa bir sürede “tuttu”.

Bu da onun sonunu getirdi! Partiye mübalağa tahaccüm oldu. İş Cumhuriyet Halk Fırkası’nın başkanı olan Gazi’nin öngördüğü sınırı aşmaya başlayınca her şey değişti. SF başkanı Fethi Bey (Fethi Okyar) Gazi’nin çocukluğundan beri yakın arkadaşı ve dostuydu. İktidardaki CHF elemanları (hepsi aynı zamanda valiler, kaymakamlar, vb... gibi resmi devlet memurlarıydı) ile yeni partinin yerel temsilcileri ve taraftarları arasında yurt çapında hızla sertleşen gerginlikler açık ve şiddetli çatışmaya dönüşünce Fethi Bey Gazi’den kendisini CHF’nın başkanı olarak görmediğini, iki fırka arasında tarafsız kalacağını ilan etmesini istedi. Başvekil İsmet Paşa ile kendi demokrasi denemesi arasında kalan Gazi, Fethi Bey'in talebini geri çevirdi. Halk Fırkası ile arasında kopmaz bağlar olduğunu, başından ayrılmasının söz konusu olamayacağını açıkça beyan etti. Cumhurbaşkanı ve CHF reisliği görevlerini kendi şahsında bir arada yürütecekti.

Üç ay önce kurulup faaliyete geçen Serbest Fırka’nın başkanı ve kurucular heyeti mesajı aldılar. Halkın yurt çapında büyük teveccüh gösterdiği fırkayı hemen kapatma kararı aldılar. Fethi Bey Avrupa ülkelerinden birine büyükelçi atandı. Ondan sonra 1946 yılına kadar ülkede bir başka “demokrasi” denemesine lüzum ve imkan görülmedi.