Şeyh Sait

“İngilizin taşeronu Şeyh Sait” figürü nedir?

Tipik Atatürkçü Cumhuriyet efsanesi...

Günümüzde PKK için Başbakan’ın ağzından çıktıktan sonra her türden ırkçı, milliyetçi ağıza sirayet eden “taşeron” yakıştırması da aynı efsaneninyılların birikimiyle bugüne taşınan yeni versiyonu.

Osmanlılar zamanında Kürtler kendi topraklarında bir tür feodal özerklik içinde,nisbeten başlarına buyruk yaşadılar.Bu, imparatorluğun her yerinde genel olarak geçerli bir emperyal uygulamaydı. 19. Yüzyıl başında İkinciMahmut’un reformlarıyla sistemdeğişmeye başladı. Daha sonraTanzimat bir yanıyla bu merkezileşme sürecini sürdürdüyse de o süreç 19. Yüzyıl boyunca Kürtlerin yaşadıkları topraklar üzerinde kendilerine has özerkliğine son vermeye yetmedi.

1923’den hemen sonra genç burjuva Cumhuriyet’in yeni bir hevesle üstlendiği merkezîleştirici ve dönüştürücü işlev “kendi başına buyruk” –vergi ödemek istemeyen, merkezî hükümetin memurlarını yadırgayan ve ciddiye almayan, sosyal ilişkiler refleksi din adamları ve feodal mütegallibe ağırlıklı geleneksel işleyişlere dayalı– Kürt realitesinetosladı. Kürtler geleceğin kendilerine ne getireceğini görerek merkezîleşmeye, yani Ankara’ya isyanettiler. Bu her bakımdan bir kimlik ve hayat tarzıisyanıydı. Genç burjuva cumhuriyetin dayatmak istediği “çağdaşlaşma” uygulamalarıyla başı hoş değildi ama, hiç bir sûrette İngiliz icadı ve İngilizler hesabına bir “fitne” değildi.

Cumhuriyet hükümetinin tepkisi ilerde, 10 yıl sonra, Dersim’de aynı nedenlerle tekrarlanacağı gibi, sert ve acımasız oldu. Şeyh Sait yenildi, isyan şiddetle ve ölümlerle bastırıldı. Bugün, 80 yıl sonra, Başbakan Erdoğan’ın İsrail ve ABD taşeronudiyerek mahkûm etmeye kalktığı PKK’nin etkinolduğu Diyarbakır/Amed’de saygıyla ve hayırla anılıyor.

Anılır. Buna şaşanlar da, kızanlar da şaştıkları ve kızdıklarıyla kalırlar. Modern Kürt özgürlük hareketinin Şeyh Sait’le paylaşmadığı ve paylaşmayacağı çok şey var. Bir şeyde birleşiyorlar ama: İsyan!

Bu isyanın ne isyanı olduğunu, ne için bir isyan ve kimlerin isyanı olduğunu anlamayan, Kürtrealitesinin ne olduğunu anlamamıştır. “İngilizfitnesi” türünden iddialarda ısrar, tarihi ve geleceği inkârdır ve milliyetçi hamakattir.