12 Mart: 40 yıl geçti unutmadık

12 Mart darbesinin üzerinden 40 yıl geçti. Gerçi on buçuk yıl sonra gelecek olan 12 Eylül darbesi halkın üzerinde çok daha şiddetli bir faşist terör estirecekti ama 12 Mart da yakın tarihimizin en karanlık dönemlerinden birisidir.

Emir komuta zinciri içinde yapılan askeri müdahalenin nedenini en özlü şekilde darbenin ilk Gen. Kur. Bşk. Memduh Tağmaç "Sosyal uyanış ekonomik gelişmeyi aşmıştı" sözleriyle açıklayacaktı.

1960'lar ve özellikle ikinci yarısı sosyal mücadeleler yılıydı. 1963 Kavel greviyle başlayan işçi eylemleri, Kozlu kömür işçilerinden, Alpagut maden işgalinden, Singer, Demir Döküm, Gamak, Haymak, Sungurlar, Ebonit, Mutlu Akü, Aliağa grevlerinden geçerek, Aliağa Rafineri inşaatında bir istihbarat teşkilatı ajanı tarafından öldürülen sendika öncüsü Necmettin Giritlioğlu dahil olmak üzere, jandarma tarafından öldürülen Kozlu işçileri Satılmış Tepe ve Mehmet Çavdar, İstanbul'da polisin öldürdüğü Şerif Aygül gibi ölüler vererek 15-16 Haziran Direnişine kadar gelmişti.

O sırada Sıkıyönetim ilan edilmiş, eyleme katılanlardan Selimiye Kışlası'na götürülen işçileri, öğrencileri Emniyet siyasi şube memurları değil, üniformalı, üniformasız subaylar sorguya çekmişler ve "yakında tekrar görüşeceğiz, bu defa geldiğimizde tam geleceğiz" demişlerdi. On ay sonra tam geldiler, daha doğrusu biz "tam geldiklerini" sanıyorduk, meğer tamın da tamı varmış, onu da on yıl sonra görecektik.

Şalcı Nihat Balyoz Nihat oldu

Kendilerini vatan kurtarmakla vazifelendirmiş kumandanların atadıkları sabık amme hukuku profesörü Nihat Erim ise "Anayasa bize lüks geliyor" dedi. [Nitekim Anayasanın 60 maddesi geri istikamette değiştirilecek ve bu oylamalarda gerekli çoğunluğu "darbeye muhatap olmuş" Süleyman Demirel'in mebusları sağlayacaktı. Sadece Anayasa mı? Deniz-Yusuf-Hüseyin'in idamlarına Meclis'te iki kolunu birden havaya kaldırarak, kinle, adavetle, şehvetle oy veren de Süleyman Demirel'in kendisiydi. Bu halk onu salt bu nedenden dolayı asla affetmeyecek.]

Darbecilerin başbakanı Nihat Erim adlı zât-ı nâşerif 1950 öncesinde CHP'nin son hükümetleri olan 2. Hasan Saka ve Şemsettin Günaltay kabinelerinde Ulaştırma Bakanlığı ve Başbakan Yardımcılığı yapmış, 1950'li yıllarda CHP'nin yayın organı Ulus'un başyazarı olmuştu.

Eski iktidar günlerinde "İcabederse hürriyetlerin üzerine şal örteriz" dediği için Aziz Nesin onu "Şalcı Nihat" ilan etmiş ve siyasetteki adı "Şalcı Nihat" olmuştu. Yani 12 Mart darbecileri başbakanlığa getirecekleri şahıs konusunda yanlış yapmamışlardı. Nitekim başbakan olur olmaz kumandanı Tağmaç'ın fikrine zikir getirerek Anayasayı lüks ilan eden Erim, şalcılık dönemini de fersah fersah aştı ve şeriki Em. Alb. Sadi Koçaş'la birlikte 26 Nisan 1972'de 11 ilde sıkıyönetim ilan ettiğinde, Nihat Erim hürriyet mücadelesi verenler için "tepelerine balyoz gibi ineceğiz" dediği için "Balyoz Nihat" oldu. Gerçi kendisi ardı ardına iki kabine kurarak 14 ay kadar Sadaret makamında oturduysa da (asker Denizleri de ona astırdıktan sonra, "hadi git" dediydi), askerin ve ABD'nin kendisinden istediklerinin gereğini yaptı.

Balyoz Harekâtıyla birlikte ülkede sürek avı başlatıldı. Duvarlara arananlardan bazılarının fotoğraflarıyla kaplı afişler asıldı, devlet radyosunda listeler yayınlandı, İstanbul Sıkıyönetim Komutanı Faik Türün, Ankara Sıkıyönetim Komutanı Semih Sancar (sonradan Namık Kemal Ersun) imzalı bilmem kaç numaralı sıkıyönetim bildirileri yayınlanır oldu. Toplumun bireyleri muhbirliğe teşvik edildi, ihbarcılara sıkıyönetim bildirilerinde "Sayın Muhbir Vatandaş" denildi. O bildiri sahipleri muhbirliğin halk nezdinde ayıp ve aşağılık bir şey olduğunu bilmeyecek kadar halktan kopuktular ve kendi devlet şatolarında, kışlalarında mahpustular.

Balyoz Nihat insan öldürdü, üç genci astı, işkenceyi terörist devlet politikası haline getirdi, binlerce kişiye işkence yaptı, işkenceyle insan öldürdü, mesela TKP-ML kurucusu İbrahim Kaypakkaya'yı öldürdü. Parti (TİP, MNP), dernek (Dev Genç, DDKO), sendika (TÖS, Ünas, Teksen) kapattı, grev yasakladı, sendikal faaliyeti, grev ve toplu iş sözleşmesi yapmayı men etti, gazete, dergi kapattı, basına sansür ve oto sansür getirdi.

12 Mart davaları

Devletin zararlı gördüğü siyasi gruplara karşı Sıkıyönetim davaları açıldı. THKP-C, THKO, TİP, DDKO, TÖS, Dev-Genç, Aydınlar Davası, PDA (Şafak), Bomba Davası sayılabilir.

Bu davalardan DDKO hariç hepsi İstanbul ve Ankara'da görüldüğü için basında az çok yer aldığından ilerici kamu oyu tarafından bilinirler. Ama Diyarbakır Sıkıyönetim'indeki Devrimci Doğu Kültür Ocakları yargılamaları o kadar bilinmezler.

DDKO Davası adı altında Kürt aydınları, emekçileri yargılandılar. Tutuklananlar arasında 1992'de Jitem tarafından öldürülecek yazar Musa Anter, eski TİP genel sekreteri ve milletvekili Tarık Ziya Ekinci, 1977'de Diyarbakır Belediye Bşk. seçilecek Mehdi Zana, Kürt olmayan sosyolog İsmail Beşikçi, Mümtaz Kotan, Hikmet Bohçalı, Yünü Budak, gibi Ankara ve İstanbul, Diyarbakır, Batman, Silvan, Ergani DDKO yöneticileri, Dr. Naci Kutlan, Dr. Ahmet Melik, (sonradan kontrgerilla tarafından öldürülecek) Av. Yusuf Ekinci, Av. Bahattin Eryılmaz, Av. Erdoğan Teomete, Av. Zülküf Şahin, yazarlar Edip Karahan, Mehmet Emin Bozarslan, Abdurrahman Uçaman, İbrahim Güçlü, Nezir Şemikanlı, İhsan Aksoy, Fikret Şahin, Sabri Çepik, Sıraç Bilgin, Ali Beyköylü, İhsan Yavuztürk, Ferid Uzun, Faruk Aras, İsa Geçit, Niyazi Tatlıcı, Cemil Fazlı gibi Kürt halkının tanıdığı her yaştan siyasiler sanıklar arasındaydılar. Dava Aralık 1972'de 64 kişinin mahkumiyet kararlarıyla sonuçlandı.

Beraat kararları

Bu davalardaki tek adil yargılama Sarp Kuray ile Ali Kırca'nın 1 ve 2 no.lı sanık oldukları 84 sanıklı Denizci Subaylar Davası olmuştu. Beraat kararını veren 1. No.lı Sıkıyönetim Mahkemesi lağvedildi. Mahkemenin hakimlerinden Alb. Remzi Şirin 12 Eylül mahkemelerinde yargılananların, örneğin bazı Devrimci Yol sanıklarının avukatlığını yapacaktı. Beraatle sonuçlanan diğer dava Madanoğlu Davasıydı. Fakat bu beraat kararı mahkeme hakimlerinin demokratlığından gelmiyordu, asker içindeki hesaplaşmaların bir sonucu olan davanın ucu Cuntanın tepesindeki ve içindeki bazı isimlere ulaştığı için beraatle sonuçlandırıldı.

Beraatle sonuçlanan üçüncü dava tam anlamıyla bir skandaldı. Kültür Sarayı Yangını Davası olarak bilinen davada 27 Kasım 1970'te İstanbul Kültür Sarayı'nın, 6 Mart 1970'te lüks yolcu gemisi Marmara Vapur'unun ve 28 Haziran'da Azapkapı Tersanesi'ndeki Eminönü Arabalı Vapurunun yanması sabotaja bağlanmış ve bazı sendikacılarla solcu aydınlar tutuklanmışlardı.

Bu tamamen düzmece bir davaydı. Kültür Sarayı'nın mimarı Dr. Hayati Tabanoğlu binanın açılmaya hazır olmadığını söylediği halde bina hizmete açılmıştı. Ertesi gün yangın haberini veren Hürriyet Gazetesi şöyle diyordu:

"Otomatik alarm tertibatı işlememiştir, sahne ile salonu ayıracak çelik perde indirilememiştir ve nihayet muhtemel yangınlara karşı kullanılacak söndürme mekanizması çalıştırılamamıştır. Demek ki yerden göğe kadar haklıymış projeyi yapan mimar Tabanlıoğlu, 1969'daki uyarısında. Açmayınız...' diyordu. Hemen açılmaz bu saray. Teknik ekip yetersizdir, yarın tehlikelerle karşılaşabiliriz.' Ama dinlemediler, dinletemedi. Alelacele kurdelesi kesildi ve açıldı. Bugün onu yaşlı gözlerle seyrediyoruz."

Vatan, millet, memleket

Yangınların solculara yıkılarak 1972 Martında açılması çok ilginçti: sıkıyönetim bildirilerinde mutlaka komutanın imzası olurdu, ama o yangınları sola yükleyen bildiride İstanbul Sıkıyönetim Komutanı Faik Türün'ün adı yoktu. Bildiri Komutan Vekili imzasıyla radyoda okunmuştu. Türün faşist zihniyetli ve Sol düşmanı birisiydi, buna rağmen bu davada pislik bulduğundan o bildiriyi imzalamamış, bildiri, çıkmadan Ankara'ya gitmişti. Neden mi? Marmara Yolcu Vapuru 53 milyon dolara sigortalıydı ve sigorta poliçesinde sabotaj yoktu. Yani vapurun sabotaj sonucu yakılmış olması durumunda sigorta şirketi Denizcilik Bankasına tek cent ödemeyecekti.

O sırada Ankara kulislerinde şirketin çok üst düzeyde bir komutana para ödediği, gemini sabotaj davasına bu sebepten dahil edildiği, Faik Türün'ün o sıkıyönetim bildirisini bu nedenle imzalamadığı konuşuldu.

1972 Mart'ındaki Yüksek Askeri Şura toplantısı büyük kavgalara sahne oldu. Cunta üyesi KKK Faruk Gürler Genel Kurmay Başkanı olmak istiyordu, Çünkü 7 ay sonra Mart 1973'te C. Başkanı Cevdet Sunay'ın görev süresi bitiyordu, o sırada Gen. Kur. Bşk olan kişinin C. Başkanı seçilmesi çok muhtemeldi. Tağmaç'ın kalması durumunda C. Başkanlığına o seçilecekti. YAŞ toplantısında Tağmaç taraftarlarıyla Gürler taraftarları birbirlerine girdiler, asaların bile havaya kalktığı söylendi, Gürler ve taraftarları Marmara Gemisinin sigorta poliçesini konu ederek Tağmaç'a şantaj yaptılar, sonuçta Tağmaç emekliye sevkedildi, Gürler Gen. Kur. Bşk., 2. Or. ve Ankara Sıkıyönetim Komutanı Semih Sancar KKK oldu, onun yerine Namık Kemal Ersun atandı. Sabotaj davası savcının da talebiyle beraatle sonuçlandı. Ağır işkence görenlerin çektikleri eziyetler, yattıkları hapisler yanlarına kaldı.

Burada yazdıklarımız tabii ki örtbas edilmiştir, ama gerçek dışı değildir.

C. Başkanlık yolu nereden geçer?

Daha sonra Gürler gerçekten de Mart 1973'te aday olmak için emekliliğini istedi, C. Bşk. Tarafından kontenjan senatörü atandı, Semih Sancar Gen. Kur. Bşk. Oldu, buna da Hava K. K. Muhsin Batur itiraz etti, çünkü Gürler gidince TSK'da en kıdemli komutan oydu.

Fakat AP ile CHP milletvekillerinin çoğu oy vermeyince Gürler 2/3 çoğunluk olan 300 oyu sağlayamadı, nafile turlarda Gürler seçilemedi. Demirel politikalarını üzerinden yürüttüğü Cevdet Sunay'ın görev süresini 3 yıl uzatmak için Anayasa değişikliği getirdi, o da 300 oyu bulamayınca planı suya düştü. Sonuçta Demirel ile Ecevit anlaştılar ve Kontenjan Senatörü emekli amiral Fahri Korutürk C. Başkanı seçildi.

Semih Sancar Demirel'in sadık dostu olarak 1978 Ağustos'una kadar makamında kaldı. KKK Namık Kemal Ersun 5 Haziran 1977 seçimleri öncesinde Kontrgerillanın düzenlediği Kanlı 1 Mayıs ve Ecevit'e başarısız Çiğli suikastı sonrasındaki süreçte çok sayıda rütbeli subayla re'sen emekliye sevkedildi. Ecevit'in istediği 1. Or. K. Adnan Ersöz ile Demirel'in adayı 3. Or. K. Ali Fethi Esener arasındaki Kara Kuv. Komutanlığı arasındaki çekişmeler sonucunda ikisi de emekli oldular, 4. Orduda emekliliğini bekleyen en kıdemsiz Ordu Komutanı Kenan Evren KKK oldu, ertesi yıl Sancar'ın yerine Gen. Kur. Bşk. iki yıl sonra da 12 Eylül Cuntasının başkomutanı.

27 Mayıs darbesinin komutanı Cemal Gürsel Ekim 1961'de C. Başkanı seçtirilmişti. O görev yapamaz hale gelince Mart 1966'da Gen. Kur. Bşk. Cevdet Sunay o makama geldi. Tabii ki, bir sonraki C. Başkanlığına o sırada o makamda oturan kişi Tağmaç veya Gürler seçilecekti. Yani komutanlar makam kavgalarında haklıydılar. Haklı olduklarını 1992'de kendi cumhurbaşkanlığını Anayasaya koyarak Kenan Evren ispat etti.

12 Mart darbecilerinin öldürdükleri

Kimilerinin "ara rejim" dedikleri faşist rejimler ülkeyi hapishaneye çevirirler. Ama en severek yaptıkları insan öldürmektir. Öldürdüklerinin başında tabii ki sosyalistler gelir. Boyun eğmeyip direnenler, başkaldıranlar gelir.

12 Mart Cuntası kimleri mi öldürdü? İşte öldürdükleri unutulmaz devrimciler:

- Ankara'da Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan.
- Kızıldere'de THKP-C'li Mahir Çayan, Sinan Kazım Özüdoğru, Sabahattin Kurt, Ertan Saruhan, Saffet Alp, Hüdai Arıkan, Ahmet Atasoy, Nihat Yılmaz, THKO'lu Ömer Ayna ile Cihan Alptekin ve iki Britanyalı, bir Kanadalı teknisyen. Dönemin başbakanı Erim günlüğüne şöyle yazmış: "Güvenlik kuvvetleri binaya girdiklerinde sağ olanı öldürmüşler."
- Nurhak'ta Sinan Cemgil, Alpaslan Özdoğan, Kadir Manga.
- Diyarbakır'da işkence altında öldürülen kurucusu İbrahim Kaypakkaya. Vartinik'te arkadaşı Ali Haydar Yıldız.
- İstanbul Maltepe'de Hüseyin Cevahir.
- İstanbul Arnavutköy'de Ulaş Bardakçı.
- Ankara'da gittiği evde karakol kurmuş polislerce öldürülen Koray Doğan.

24 kişi hatırladık. Anımsayamadıklarımız da vardır.

Kara kişiler, şerefli isimler

Tağmaç ve silah arkadaşları gibi, Nihat Erim, Sadi Koçaş gibi yakın tarihimize kara leke olarak yerleşen isimlerle başladığımız yazıyı, onurlu insanlarla tamamladık.

Aradan 40 yıl geçti birinci gruptakileri aileleri dışında övgüyle, sevgiyle ananlar var mı? Onların adlarını çocuklarına koyan tek aile tanıyor musunuz?

Oysa adı Deniz olan, Mahir olan, Ulaş olan, İnan olan, Yusuf Aslan olan, Sinan olan ne kadar yetişkin veya çocuk var. Onların çoğu büyüdüler 30 yaşını geçtiler, hatta onların da çocukları oldu. Onlar da çocuklarına benzer isimleri veriyorlar, çünkü o isimleri şeref sayıyorlar, onlarla onur duyuyorlar.

Yani, Ulaşlar, Sinanlar, İbrahimler, Mahirler, Denizler, İnanlar tarihte kalmadılar, anılarda da kalmadılar, bugünlere taşındılar, yarına uzanıyorlar.

Bizler nekrofil değiliz, devrimci mistikler de değiliz, öyle olmadığımız için ki 15'leri de, bugüne değin 90 sene içinde öldürülen diğerlerini de bir devrimciler panteonu olarak, anılara gömülmüşler olarak tutmuyoruz. Suphi-Nejat'lardan, Deniz-Mahir-İbrahimler'e, Mahzun-Necmettin-Kemal Pirler'den Taylanlara, Hrantlar'a kadar onların hepsi günümüzde, mücadelemizde yaşayan reel insanlardır. Işıklardır.